Bahçenin su bütçesini basitçe düşünmek

Önce bir dönem seç

Önce bir dönem ve sınır seç

“Bu hafta depoda yeterli su var mı?” ile “Bu yatağın kök bölgesinde sulama gerektiren bir azalma var mı?” farklı sorulardır. İlkinde kapta kullanılabilir olan hacme, ikincisinde toprağa ve bitkiye bakarsın. Aynı yağışın iki hesaptaki rolü de farklı olabilir.

Kaydı bir bahçe bölgesine bağla. Alanı, başlangıç ve bitiş tarihini, suyun hangi noktada ölçüldüğünü yaz. Güneşli bir sebze yatağını, gölgeli ağaç altını ve saksıları tek ortalama altında birleştirme. Koşulları belirgin biçimde değişen bölümler için ayrı kayıt daha açıklayıcı olur.

Üç hesabı ayrı tut:

Kaynak arzı: Çatıdan, şebekeden veya başka bir kaynaktan elde edilebilecek su

Fiziksel depo: Dönem başı stok, depoya gerçekten giren su, çıkan hacim, taşma ve dönem sonu stok

Kök bölgesi: Yağışın ve sulamanın toprağa kattığı su ile bitki ve topraktan atmosfere giden su, yüzey akışı ve derine sızma

Depodan bahçeye çıkan su bir aktarım kaydıdır. Depo hesabında çıkış, ilgili kök bölgesi hesabında uygun dönüşüm ve kayıplar hesaba katıldıktan sonra giriştir. Bahçenin toplam dış kaynaklarını hesaplarken aynı aktarımı bir kez daha yeni su kaynağı gibi toplama.

Üç hesabın sınırı

Kaynak arzı

Çatı yağışı → toplama kayıpları → kullanılabilir depo girişi. Yatay çatı alanı bahçe alanından ayrıdır; giriş depo sınırında ölçülür.

Fiziksel depo

Başlangıç stok + kullanılabilir giriş → depo → brüt çekiş → iletim ve uygulama → net kök katkısı. Taşma ve ayrı depo kaybı depoda, iletim ve uygulama payı köke ulaşan katkıda ayrı tutulur. Brüt çekiş depo çıkışında kaydedilir.

Kök bölgesi

Bahçeye doğrudan yağış + net kök katkısı → kök bölgesi → ET ve derine sızma. Bahçe alanı ve temsilî nem gözlem noktaları ayrıca belirtilir. Depodan çekiş ile net katkı aynı hacim değildir.

Çatıdan depoya gelen su, depodan sulamaya aktarılan su ve bahçeye doğrudan düşen yağış ayrı sınırlar içinde izlenir. Depo çıkışı aktarım kaydıdır; yeniden dış kaynak sayılmaz. Ok kalınlıkları nicel ölçek taşımaz.

Sayının yanına birimini ve tarihini yaz

Bir milimetre su, bir metrekare üzerinde bir litre hacme karşılık gelir. Bu ilişki alan üzerinde eşdeğer su derinliği olarak kullanılır; sulanan her noktaya eşit miktarda su ulaştığını kanıtlamaz.

Hacim (L) = su derinliği (mm) × alan (m²)

Su derinliği (mm) = hacim (L) ÷ alan (m²)

1 m³ = 1000 L

Örneğin 40 m² için 10 mm, 400 L eder. 10 mm’yi alan belirtmeden “10 litre” diye okuyamazsın. Dönemin toplamını da günlük hızla karıştırma: yedi günlük toplam 28 mm ile günde 28 mm çok farklıdır. Günde ortalama 4 mm olan yedi günün toplamı 28 mm’dir; günlerin eşit olması yalnız bu örneğin varsayımıdır.

Yıllık yağış toplamı, yazın suyun bulunacağını göstermez. İhtiyaç duyulan günlerde depoda su yoksa yılın başka ayındaki yağış bu açığı kendiliğinden kapatmaz. Aylık kayıt kullanıyorsan gerçek ay uzunluklarını koru; “30 günlük dönem” ile “takvim ayı”nı aynı adla gösterme. [2]

[2]

1 mm × 1 m² = 1 L

40 m² × 10 mm = 400 L

Katman kalınlığı ölçekli değildir. Alan üzerindeki eşdeğer su derinliği, her noktaya eşit su ulaştığını veya bitki başına öneriyi göstermez.

[2]

Su girişlerini ve çıkışlarını ayır

Yağmurun tamamı aynı işe yaramaz

Yağış ölçümü, o dönemde belirli yerde düşen suyu anlatır. Etkili yağış ise sulama hesabında bitkinin su gereksinimine katkı sağlayan pay için kullanılan bir kavramdır. Şiddet, yüzey akışı, toprağın önceden ne kadar ıslak olduğu, kök derinliği ve suyun ne zaman geldiği bu katkıyı değiştirir. Her yağışa uygulanabilen tek bir yüzde yoktur. [5]

Çatıya düşen yağışın toplanabilen kısmı da ayrı bir hesaptır. Yatay çatı alanı ile yağışı çarparak teorik brüt hacmi bulabilirsin. Çatıdan depoya kadar seçilmiş toplama katsayısı varsa hacmi onunla çarparsın. Katsayı bütün toplama kayıplarını içeriyorsa filtre veya ilk yıkama kaybını yeniden çıkarma. Depo taşması ise bu katsayıya gizlenmemeli; depoda ayrıca izlenir. [2]

Aynı yağmur, çatıya ve açık bahçeye ayrı alanlarda düşebilir. Bu iki katkı, alanlar farklı olduğu için ayrı fiziksel girdilerdir. Ancak çatıdan toplanıp sulamada kullanılan aynı litreyi hem “yağmur katkısı” hem “depodan sulama” başlıklarında iki kez kök bölgesine ekleyemezsin. Bahçeye doğrudan düşen yağış ile depodan aktarılan sulama suyunu açık isimlerle ayır.

[1]

ET0 ve ETc neyi anlatır

Evapotranspirasyon, topraktan buharlaşma ile bitkiden terlemenin birlikte ele alınmasıdır. ET0, tanımlanmış bir referans yüzey için atmosferin su tüketim talebini temsil eder. Bahçendeki her bitkinin aynı miktarı tükettiği anlamına gelmez. Standart koşullardaki ürün evapotranspirasyonu için kullanılan basit ilişki ETc = Kc × ET0’dır. Kc bitki, gelişme dönemi ve yetiştirme koşullarıyla ilişkilidir; rastgele seçilmiş sabit bir “bahçe katsayısı” değildir. [3] [4]

ETc, doğrudan musluktan verilecek su değildir. Yağış katkısı, topraktaki önceki su, su stresi ve sulama sistemindeki kayıplar ayrıca değerlendirilir. Su stresi altında gerçek tüketim standart ETc’den farklılaşabilir. Bu yüzden hava verisinden hesaplanmış bir değeri “ölçülen gerçek bitki tüketimi” diye adlandırma. [1]

Net sulama ile brüt çekişi ayır

Net sulama, seçilen hesabın koşullarında kök bölgesine yararlı olarak sağlanması gereken miktarı anlatır. Brüt sulama, bunu sağlayabilmek için tanımlanan başlangıç noktasından verilmesi gereken miktardır. İlişki basitleştirilmiş olarak brüt = net ÷ verimdir. Verimin hangi sınırı kapsadığı yazılmalıdır: yalnız uygulama alanını mı, depodan başlayarak iletim ve uygulamayı birlikte mi? [6]

Verim 0,80 seçilmişse bu yüzde 80 demektir. Bu değer aşağıdaki örneğin varsayımıdır, damla sulama için garanti değildir. Sistemin adı tek başına verimi veya suyun eşit dağılımını göstermez. Depodan çekilecek hacim zaten kayıpları içeriyorsa depo hesabında aynı iletim ve uygulama kaybını tekrar düşme.

[1]

Bilinen miktarı bilinmeyenden ayır

Bir sayıya güvenmeden önce kaynağını yaz

Her girdiyi “ölçüm”, “kaynaklı tahmin” veya “varsayım” olarak işaretle. Sayaç farkı ölçülen çekişi verir; bitkinin kullandığı suyu doğrudan ölçmez. Damlatıcı etiketindeki debi ile çalışma süresinden hesaplanan hacim de gerçek basınç, tıkanma ve dağılım kontrol edilmedikçe bir tahmindir.

Bilinmeyen miktarı sıfırla doldurma. “Yağış kaydedilmedi” ile “yağış 0 mm ölçüldü” farklıdır. Eksik bilgi varsa hangi hesabın yapılamadığını yaz: örneğin toplama katsayısı bilinmiyorsa teorik çatı hacmi bulunabilir, depoya ulaşacak hacim güvenilir biçimde bulunamaz.

Tahmini tek sayı yerine birkaç açık senaryoyla sınayabilirsin. Aynı örnekte yalnız toplam verim 0,70 olursa 656 ÷ 0,70 yaklaşık 937,1 L; 0,90 olursa yaklaşık 728,9 L çekiş gerekir. Bunlar güven aralığı değildir. Farklı varsayımların sonucu nasıl değiştirdiğini gösterir. Aynı karşılaştırmada alanı, yağışı ve Kc’yi de sessizce değiştirme.

Hesabı toprak nemiyle karşılaştır

Kayıt aynı bahçe bölgesindeki toprak nemi gözlemiyle birlikte anlam kazanır. Yüzey kuruluğu tek başına bütün kök bölgesini göstermez. Temsil edici noktaları, gözlem derinliğini, zamanı ve yöntemi not et. Sensör kullanıyorsan birimini, kurulum yerini ve toprakla ilgili kalibrasyon sınırını sakla. Farklı cihazların yüzdelerini aynı fiziksel ölçüm gibi karşılaştırma. [9] [10]

Beklenenden ıslak veya kuru bir durum görürsen önce veri ve sistem kontrolü yap. Yağış kaydı eksik mi, sayaç başka kullanım da içeriyor mu, debi değişmiş mi, su bir bölgede birikiyor mu? Sonra uygun yerel bilgiyle hesabı güncelle. Tutmayan hesabı yalnız sayıları dengelemek için değiştirme. Aşırı ıslaklık, kalıcı solma, tuzluluk şüphesi veya drenaj sorunu varsa bu basit kaydın ötesinde değerlendirme gerekir.

Türkiye için hangi koşulları kontrol edeceksin

MGM Türkiye’de kıyı etkileri, yükselti ve yer şekilleriyle ilişkili farklı iklim tiplerini tanımlar. Bu çeşitlilik tek bir ülke geneli sulama takvimini kullanışsız kılar. Akdeniz etkili yerde yaz dönemi açığına, iç kesimde kuru ve rüzgârlı dönemlere, yağışlı kıyıda ise yağışın olaya göre dağılımına ve drenaja ayrıca bakmak gerekir. Bunlar kontrol başlıklarıdır; il veya parsel için sayısal öneri değildir. [7]

Yakın bir istasyon bile bahçenin eğimini, gölgesini, rüzgârını ve toprak yapısını tam temsil etmeyebilir. Veriyi aktarırken istasyon veya ürün adını, tarihi ve birimini kaydet. MGM’nin 1991–2020 normalleri uzun dönem karşılaştırması içindir; önümüzdeki haftanın yağış tahmini değildir. Aylık normalden gelecek haftaya kesin su girişi üretme. [8]

Bütçe açıksa ne yapabilirim

Önce açığın ne olduğunu tanımla. Depo tablosundaki açık, yazdığın talebin karşılanamayan bölümüdür. Kök bölgesindeki eksilme ise ayrı bir hesap ve gözlem konusudur. Birinden diğerine doğrudan bitki zararı sonucu çıkarma.

Ölçülmüş sızıntı veya yanlış sayaç kapsamı gibi düzeltilebilir nedenleri kontrol et. Aynı alandaki gereksiz kullanımın azaltılması, bölgelere göre izleme ve mevcut sistemin çalıştığının doğrulanması gibi adımları değerlendir. Malç veya başka bakım uygulamaları için otomatik sabit su tasarrufu yüzdesi yazma. Etkiyi kendi kaydında karşılaştır. Su kısıtlamaları, kaynak kullanım koşulları ve su kalitesi ayrıca kontrol edilmelidir.

Sık sorular

Depom doluysa bitkilerin suyu yeterli midir?

Depodaki hacim yalnız arzın bir parçasıdır. Suyun zamanında, uygun kalitede ve ilgili kök bölgesine ulaşması ayrıca değerlendirilir.

10 mm yağmur yağdıysa sulamadan 10 mm düşebilir miyim?

Yağışın tamamının yararlı katkı yaptığı gösterilmedikçe bu çıkarımı yapma. Yüzey akışı, sızma, zamanlama ve toprakta boş depolama alanı sonucu değiştirir.

Kc değerini bilmiyorsam ne yapayım?

Değeri uydurma. Ölçülen depo ve kullanım kaydını tutmaya devam et; bitki, evre ve yerel koşullara uygun bilgi bulunana kadar ETc hesabını tamamlanmış sayma.

Hacimden kaç dakika sulayacağımı bulabilir miyim?

Ölçülmüş toplam debi varsa süre ile verilen hacim arasında dönüşüm yapılabilir. Bu dönüşüm gerekli sulama süresini veya köklerin eşit ıslandığını tek başına belirlemez. Mevcut damlatıcı debisi aracı bu ayrımı korumalıdır.

Bugün başlayabileceğin kayıt

Bir bölge ve dönem seç. Başlangıç stokunu, yağışı, verilen suyu ve toprak nemi gözlemini kaydet. Bilinmeyenleri açık bırak. Dönem sonunda hesabı ve gözlemi karşılaştır; bir sonraki ölçüm sorunu yaz. Küçük ve izlenebilir bir kayıt, kaynağı belirsiz çok sayıdan daha işe yarar.

Talebin kaynağı değişirse karşılaştırma da değişir

Talep miktarı bir sayaç kaydıysa kapsam ve tarihini, planlanan bir kullanımsa hesap dayanağını ayrı belirt. Önceki dönem ölçümüyle gelecek dönem varsayımını aynı sonuç türü olarak sunma. Aynı depoya başka kullanım eklendiğinde eski senaryonun talebi aynı kalmayabilir. Bu yüzden yalnız kapasiteyi karşılaştırmak istediğinde diğer girdileri koru; amaç değiştiyse yeni amaçla kurulan senaryoyu ayrıca adlandır. Bir sayıdan gereksinim oluşturmak yerine sayının hangi karar sorusuna ait olduğunu yaz.

[1] [2]

Dar bir soru için hesap yap

Bir haftayı üç ayrı hesapla izleyelim

Bu sayfadaki tüm sayılar öğrenme amacıyla seçilmiştir. İl, ürün veya gerçek parsel verisi değildir. Örnek açık alandaki 40 m²’lik tek bir bahçe bölgesi ve 1–7 Haziran arasındaki yedi gün içindir. Bitki katsayısı bu dönemde sabit varsayılmıştır. Güneş, rüzgâr ve yağışın günlük dağılımı hesapta ayrıntılı temsil edilmez.

Kök bölgesiyle ilgili varsayımlar

ET0 toplamı 28 mm, Kc 0,80 ve bahçeye doğrudan düşen toplam yağış 10 mm olsun. Bu yağışın yalnız 6 mm’si aynı dönem için etkili katkı kabul edilsin. Bu 6 mm ölçüm değildir; yöntemi göstermek için verilmiştir. Kök bölgesi başlangıç ve bitiş su depolamasını eşit tutmayı hedefliyoruz. Kapiler yükselme yok, ayrıca bir yıkama gereksinimi yok ve bu basit örneğe ek başka net katkı veya çıkış eklemiyoruz.

Standart ETc = 28 × 0,80 = 22,4 mm

Net sulama senaryosu = 22,4 − 6 = 16,4 mm

Net hacim = 16,4 × 40 = 656 L

Depo çıkışından köke kadar toplam verim 0,80 ise brüt çekiş = 656 ÷ 0,80 = 820 L

Bu çekişin alan üzerindeki eşdeğeri = 820 ÷ 40 = 20,5 mm

Bu hesap “bu bahçeyi haftada bir kez 820 L ile sula” demez. Başlangıçtaki toprak nemi, yağışın zamanı, gerçek Kc ve ölçülen sistem koşulları değişirse sonuç değişir. 164 L fark, örnekte net katkıya dönüşmeyen iletim ve uygulama payıdır. Su fiziksel olarak yok olmaz; hesabın seçilen yararlı su sınırının dışında kalır.

Çatı hesabı

80 m² yatay toplama alanına aynı dönemde 10 mm yağış düşsün. Brüt yağış hacmi 800 L’dir. Toplam toplama katsayısı 0,75 kabul edilirse depoya giriş senaryosu 600 L olur. 200 L toplama kaybı bu çarpımda zaten yer alır. 600 L’yi depoya girerken tekrar 0,75 ile çarpma.

Depo hesabı

Kapasite 1000 L, dönem başı stok 300 L, kullanılabilir giriş 600 L ve talep 820 L olsun. Mevcut aracın “önce bütün giriş, sonra taşma, sonra talep” kuralıyla talep öncesi su 900 L olur. Taşma 0 L, karşılanan talep 820 L, son stok 80 L, karşılanamayan talep 0 L’dir. Depo içi buharlaşma ve sızıntı bu senaryoda sıfır varsayılmıştır.

Depo kapanışı: 300 + 600 = 820 + 0 + 80 = 900 L

Kök bölgesinin sade kapanışı: 6 + 16,4 = 22,4 mm

Bahçeye doğrudan düşen etkili yağış 6 × 40 = 240 L’dir. Bu, 80 m²’lik çatıdan gelen 600 L ile farklı alanlara ait katkıdır. 600 L’nin depodan geçen kısmı ise ikinci kez dış kaynak gibi sayılmaz.

Dolu hesap zinciri

Varsayımsal öğrenme örneği · 40 m² · 1–7 Haziran.

22,4 mm standart ETc: 28 × 0,80.
16,4 mm net: 6 mm etkili yağış düşüldü; başlangıç ve son toprak suyu eşit varsayıldı.
656 L net: 16,4 × 40.
820 L brüt çekiş: 656 ÷ 0,80.
80 L son stok: 300 + 600 − 820; kapasite 1000 L.

Bu zincir sulama sıklığı ve uygun depo kapasitesi üretmez; katsayılar gerçek saha ölçümü değildir. Oklar hesap aşamalarıdır; fiziksel boru veya su miktarı ölçeği taşımaz.

Dönem toplamı yeterli görünürken su erken bitebilir

Bir önceki örnekte 600 L yağmur suyu haftanın son günü gelirse, daha önce gereken 820 L çekişin tamamı yapılamaz. Başlangıçta yalnız 300 L vardır. Önce talep gerçekleşirse 300 L karşılanır, o anda 520 L karşılanamaz. Sonradan gelen 600 L depoda kalabilir. Haftanın sonunda su bulunması, önceki günkü ihtiyacın zamanında karşılandığı anlamına gelmez.

Bu nedenle aylık veya haftalık tablo bir tarama aracıdır. Yağış olayları seyrekleştiğinde, stok sınıra yaklaştığında veya talep günleri önemli olduğunda günlük ya da olay bazlı kayıt gerekir. Mevcut depo aracının toplulaştırılmış sırası aynı haftanın gerçek olay sırasını yeniden kurmaz.

Aynı toplam, farklı gün

Varsayımsal öğrenme örneği · 7 günlük dönem. İki şeritte de başlangıç 300 L, planlanan çekiş 820 L.

A · Giriş önce

600 L giriş: kullanılabilir stok 900 L.
820 L çekiş karşılanır.
Karşılanamayan 0 L; son stok 80 L.

B · Çekiş önce

Önce 820 L talep: 300 L karşılanır.
O anda 520 L karşılanamayan talep.
Daha sonra 600 L giriş; son stok 600 L.

B’de eski karşılanamayan talep sonradan otomatik çekilmez. Haftanın sonunda su bulunması erken talebin karşılandığını göstermez. Şeritler olay sırasını gösterir; günlere ilişkin ölçüm değildir. 1 ve 7. gün olay konumları da bu çizimin eğitim varsayımıdır.

Koşullu örnek · Gerçek saha sonucu değildir

Varsayımsal bir depoda dönem başında 20 L var, kullanılabilir giriş 40 L ve bildirilen talep 70 L olsun. Kapasite 100 L ise taşma yoktur. Seçilen “önce giriş, sonra talep” sırasıyla 60 L karşılanır, dönem sonu stok sıfır ve karşılanamayan talep 10 L olur. Bu sayılar gerçek bir bahçeden alınmadı.

Bütçe kapanışı 20 + 40 = 60 + 0 biçimindedir. Talepteki 10 L açık kayıp sütununa eklenmez: hiç verilmemiş suyu çıkış gibi saymak dengeyi bozar. Bu açık, kullanıcının talep senaryosuna aittir; ürünün kuruduğu veya sulamanın yetersiz olduğu sonucunu tek başına vermez.

Aynı soruyu kendi verinle çalışırken önce başlangıç miktarının ölçümünü ve talebin nasıl belirlendiğini sor. Talep başka bir araçtan tahmin edildiyse o aracın yöntemi de kayda eklenir. Kaynağı belirsiz bir hacmi bilimsel gereksinim gibi yeniden adlandırma.

Tam doldurulmuş öğrenme kaydı

Varsayımsal eğitim kaydı; gerçek bahçe gözlemi değildir.

Kayıt adı: A yatağı hafta 1. Bölge kodu: A. Soru: Seçilen çekiş senaryosu depodan karşılanabilir mi? Sınır: 1000 L fiziksel depo. Dönem: 1–7 Haziran 2026, iki tarih dahil 7 gün. Alan: 40 m². Birim: L. Bitki ve evre: belirtilmedi; Kc bu nedenle yalnız varsayım. Toprak: saha ölçümü yok. Tüm sayılar varsayımsal.

Başlangıç 300 L; çatıdan kullanılabilir giriş 600 L; talep 820 L; karşılanan 820 L; taşma 0 L; depo kaybı 0 L varsayımı; son stok 80 L; karşılanamayan 0 L. Kapanış farkı 0 L. Olay sırası gerçek kayıttan bilinmiyor; hesapta giriş önce kabul edildi. Toplama kayıpları 600 L’ye ulaşılırken, iletim ve uygulama payı 820 L’lik talepte zaten sayıldı.

Gözlem kaydı: 7 Haziran, 08.00; A yatağı orta bölümü; 15 cm derinlikte elle nitel gözlem varsayımı; “nemli” notu. Bu kayıt hacimsel yüzdeye çevrilmedi ve bütün kök derinliğini temsil ettiği kabul edilmedi. Sonraki kontrol sorusu: Girişin hangi gün gerçekleştiği ve diğer temsil noktalarındaki nem gözlemi tabloyla uyumlu mu?

Boş Form A, B ve C · kopyalanabilir

Form A Başlangıç ve veri dayanağı Kayıt adı: __________ Bölge kodu: __________ Soru: __________ Hesap sınırı: kaynak / depo / kök bölgesi Başlangıç tarihi: __________ Bitiş tarihi: __________ Alan: ______ m² Hacim birimi: L / m³ Bitki ve gelişme evresi: __________ Toprakla ilgili bilinenler: __________ Girdinin adı: __________ Değer: ______ Birim: ______ Veri türü: ölçüm / kaynaklı tahmin / varsayım / bilinmiyor Kaynak ve yöntem: __________ Kaynağın tarihi ve dönemi: __________ Hangi kayıplar zaten dahil: __________ Hariç bırakılan süreçler: __________ Form B Dönem kapanışı Depo kapasitesi: ______ Başlangıç stoku: ______ Kullanılabilir giriş: ______ Karşılanan çekiş: ______ Taşma: ______ Ölçülmüş depo kaybı: ______ Depo sonu: ______ Talep: ______ Karşılanamayan talep: ______ Gerçek olay sırası biliniyor mu: evet / hayır Kapanış farkı: başlangıç + giriş − çekiş − taşma − depo kaybı − son stok = ______ Farkın açıklaması ve sonraki kontrol: __________ Form C Toprak nemi ve izleme Tarih ve saat: __________ Aynı bölgedeki gözlem noktası: __________ Derinlik ve yöntem: __________ Gözlem veya sensör değeri ve birimi: __________ Önceki yağış ve sulama zamanı: __________ Yüzey akışı veya göllenme: __________ Bitki gözlemi: __________ Hesapla uyum: uyumlu / farklı / henüz değerlendirilemiyor Bir sonraki kontrolün sorusu: __________

Bütçe kaydını oluştur

Yalnız bu sayfada tutulur; çıkmadan önce kopyala. Yenilemede veya sayfayı kapatınca not kaybolur. Sunucu, hesap ve PWA Defter kaydı oluşturulmaz.

Form A · Kapsam ve veri dayanağı

Kayıt adı