Çatıdan yağmur suyu: alanı ve hacmi hesaplamak

Toplanan alanın yatay izdüşümünü bul

Hesaba bütün çatıyı otomatik olarak katma. İhtiyacın olan alan, suyu aynı toplama sistemine giden çatı bölümlerinin yatay izdüşümüdür. Bir bölümün suyu başka bir iniş borusundan uzaklaşıyorsa o bölüm bu hesabın dışında kalır. Aynı bölüm iki oluk veya iniş borusu üzerinden görünse bile bir kez sayılır. Çatı geometrisi ve bağlı bölüm ayrımı için Texas Water Development Board rehberinin Collection Surface bölümü temel alınabilir. [3]

Yatay izdüşümü, çatının yukarıdan görünen plan alanı gibi düşün. Basit bir dikdörtgenin hesabı uzunluk × genişliktir. Ölçü dış duvar sınırıysa saçakların dahil olup olmadığını kontrol et; esas olan seçilen toplama yüzeyinin plandaki sınırıdır. L biçimli bir planı çakışmayan dikdörtgenlere ayırabilir, alanlarını toplayabilirsin. Başka bir yüzeyin altında kalan bölüm için yağışı iki kez sayma.

Örnek: çatı sınırının yatay planı 12 m × 8 m olsun. Toplam alan 96 m²’dir. Simetrik iki yüzeyli çatının yalnız bir yarısının suyu depoya gidiyorsa bağlı alan 48 m² olur. Bu yarıya varsayımsal tek olayda 25 mm yağış düştüğünde brüt hacim 48 × 25 = 1.200 L’dir. Bütün çatıyı girersen 2.400 L bulursun; sistemine bağlı olmayan yarıyı da saymış olursun. Bu örnekteki simetri ve eşit paylaşım gerçek çatıda ayrıca doğrulanmalıdır.

Elinde yalnız eğimli yüzey alanı varsa onu doğrudan kullanma. Tek düzlemli, yatayla yaptığı açı bilinen bir yüzey için yatay alan = eğimli alan × cos(açı) bağıntısı kullanılabilir. Örneğin 30° eğimli 100 m² yüzeyin yatay izdüşümü yaklaşık 86,6 m²’dir. Bu, açının derece olarak ve yataya göre tanımlandığı geometrik bir örnektir. Eğimi yüzde olarak veren kayıt aynı girdi değildir. Karmaşık çatıda güvenilir plan ölçüsünü tercih et.

Kayıtta üç şeyi birlikte tut: dahil ettiğin çatı bölümünün adı, yatay alan ve alanı nasıl elde ettiğin. Bağlantı güzergâhı belirsizse “bağlı alan doğrulanmadı” yaz. Bu belirsizlik, tek bir katsayı seçerek ortadan kalkmaz.

Yağışın dönemini ve birimini yaz

Yağış sayısını mm cinsinden ve ait olduğu dönemle birlikte kullan. Tek olayın toplamı, bir ayın gerçekleşmiş toplamı, bir yılın gerçekleşmiş toplamı ve uzun yıllar ortalaması farklı girdilerdir. “600 mm” tek başına yeterli bilgi değildir.

MGM Resmî İklim İstatistikleri sayfası, ölçüm periyodunu ve aylık toplam yağış ortalamalarını gösterir; 1991–2020 normalleri için ayrıca bağlantı sunar. Aktardığın satırın adını ve referans dönemini aynen kaydet. Uzun dönem ortalamasını belirli bir ayın gerçekleşmiş yağışı diye sunma. İstasyon veya il özeti, çatının üstündeki gerçek yağışı doğrudan ölçmez. [1]

Örneğin “2025 takvim yılı için varsayımsal toplam 600 mm” bir eğitim senaryosudur. “Uzun yıllar ekim ayı ortalaması” ise ekim ayına ait istatistiksel bir girdidir; 2026 Ekim gerçekleşmesi değildir. Yağışlı gün sayısı da yağış miktarı değildir. Birimi mm/saat olan bir şiddeti, süre bilgisi olmadan mm toplamı yerine kullanma.

Aylık değerleri toplarken aynı istasyonun, aynı değişkenin ve aynı referans döneminin kayıtlarını kullan. Eksik bir ayı sıfır kabul etme. Birbirinin üstüne binen tarih aralıklarını iki kez toplama. Kendi yağış ölçümünü kullanıyorsan ölçüm aralığını, aleti ve eksik kayıtları not et; tahmini ölçüm gibi etiketleme.

Önce teorik hacmi hesapla

Temel hesap: yatay bağlı alan (m²) × aynı dönem yağışı (mm) = teorik brüt hacim (L).

Nedeni birim dönüşümüdür: 1 mm = 0,001 m; 1 m² × 0,001 m = 0,001 m³ = 1 L. Su derinliğinin zaman aralığıyla okunması ve hacme dönüşümü, FAO 56’nın Units bölümündeki birim yaklaşımıyla uyumludur. Bu kaynak bir çatı verimi veya Türkiye yağış tablosu sağlamaz. [2]

Küçük örnek: 10 m² × 20 mm = 200 L teorik brüt hacim. Kullanıcı varsayımı olarak C = 0,8 seçilirse 200 × 0,8 = 160 L elde edilir. Bu değer, tanımlanan toplama kayıplarından sonra depoya ulaşabilecek hacim senaryosudur. Katsayı ölçülmüş sistem verimi değildir.

Mevcut yağmur suyu hesap aracında alan, yağış, tarih aralığı, kaynağın türü ve kapsamını doldur. Katsayıyı bilmiyorsan boş bırak. Araç bu durumda yalnız teorik brüt hacmi göstermelidir. Katsayısız sonucu, kayıplar hesaba katılmış gibi kullanma.

Hesap aracı: Kırsal Yaşam: /uygula/yagmur-suyu/

Katsayının hangi kayıpları kapsadığını belirt

Yağışın tamamı depoya ulaşmaz. Bu rehberde C, çatıdan depoya giriş öncesine kadar seçilen kayıpları tek sayıda toplar. Çatı yüzeyinde kalan su, olukta kaçan su, ilk yıkamayla ayrılan miktar ve filtre/iletim kayıplarının hangilerinin dahil edildiğini açıklamaya yaz. DOE/FEMP, toplama verimini kayıplarla ilişkilendirir ve aylık arzın aynı dönemin talebiyle karşılaştırılmasını önerir. [5]

Birleşik katsayıyla hesap yaptıysan aynı kaybı tekrar düşme. Örneğin 200 L × 0,8 = 160 L hesabında 0,8’in ilk yıkamayı içerdiğini varsaymışsan ayrıca 20 L ilk yıkama düşüp 140 L yazmak çifte sayımdır. Katsayı yalnız çatı akışını temsil ediyorsa adı “toplam toplama katsayısı” olamaz; farklı aşamaları açıkça ayırmak gerekir.

C = 1 kayıpsız hesap varsayımıdır. C = 0, bu senaryoda depoya giriş olmadığını anlatır. Boş katsayı ise bilinmeyendir. Bu üç durum birbirinin yerine geçmez. Tek bir çatı malzemesinin adına bakarak doğrulanmış katsayı atama; sistemin bağlantısı, durumu ve olay koşulları da önemlidir.

İlk yıkama için ayrı bir hesap nasıl görünür

Bu örnek yalnız hesap yöntemini anlatır; ayırıcı hacmi önermez. Bağlı alan 120 m², olay yağışı 18 mm, yalnız çatı akış katsayısı 0,90 olsun. İlk yıkama ayarı 60 L, sonraki filtre/iletim aşamasının hacimsel su kazanım oranı 0,95 varsayılsın. Çatı ile ayırıcı arasındaki ek kayıplar bu örnekte ihmal edilmiştir. Önce çatı çıkışında 120 × 18 × 0,90 = 1.944 L hesaplanır. Ayrılan 60 L’den sonra 1.884 L kalır; 1.884 × 0,95 = 1.789,8 L depoya giriş potansiyeli bulunur. Buradaki 0,95, kirleticilerin yüzde 95 giderildiğini anlatmaz.

Aynı sistemde olay yalnız 0,2 mm ise ayırıcıya 21,6 L gelir. 60 L ayar, var olmayan suyu ayıramaz; fiilen ayrılabilecek miktar 21,6 L, depoya giriş 0 L’dir. Negatif litre üretilmez. İlk yıkamanın ne zaman yeniden devreye girdiği ve gerçek ayırma miktarı bilinmeden aylık yağış toplamından bu olay hesabı kurulamaz.

Potansiyel ile depoda tutulan suyu ayır

Bir yılda toplanabilecek hacim, aynı anda depoda bulunan hacim değildir. Yağışın zamanı, deponun başlangıç doluluğu, kapasitesi ve kullanım sırası sonucu değiştirir. Bu hesapta depo taşması C’nin dışında tutulur. Depo hesabına geçerken aynı kaybı yeniden uygulama.

Varsayımsal yıllık örnek: 150 m² × 600 mm = 90.000 L teorik brüt; C = 0,8 ile 72.000 L depoya giriş potansiyeli. Buradan “72.000 litrelik depo gerekir” veya “yazın 72.000 litre kullanırım” sonucu çıkmaz. Örnekte 600 mm herhangi bir Türkiye ilinin verisi değildir.

Tek olay örneği: 2.000 L çalışma kapasitesindeki depoda başlangıçta 1.500 L su bulunsun. Yağış sırasında kullanım olmadığını ve 960 L suyun depo girişine ulaştığını varsayalım. Boş yer 500 L olduğu için bu olaydan 500 L tutulur, 460 L taşar. Yağış bittikten sonra 300 L kullanılırsa son stok 1.700 L olur. Kontrol: 1.500 + 960 = 1.700 + 300 + 460.

Burada yeni yağıştan tutulan 500 L ile dönem sonunda bulunan 1.700 L farklı büyüklüklerdir. Kullanım önce gerçekleşseydi depo daha fazla boşalır, bu örnekte taşma 160 L’ye düşerdi. Aynı toplam giriş ve talep, farklı sırada farklı sonuç verebilir. Aylık bir tablo ay içindeki bütün taşmaları veya susuz günleri tek başına göstermez.

Depo ve mevsimsel açık: Kırsal Yaşam: /rehber/depo-hacmi-mevsimsel-su-acigi/

Bahçenin su bütçesi: Kırsal Yaşam: /rehber/bahcede-su-butcesi/

Türkiye koşullarını kendi veri kaydına taşı

Türkiye için tek yıllık yağış, tek yağış takvimi veya tek toplama katsayısı kullanma. Çatının bulunduğu yer, seçilen istasyonun temsil gücü ve yağışın yıl içindeki dağılımı birlikte değerlendirilmelidir. Yaz talebini yıllık yağışa bakarak karşılanmış sayma. Uzun dönem ortalaması gelecekteki bir yılın garantisi değildir.

İlk senaryonu koşullu kur: “Yağışın çoğu kullanım döneminden önce gelirse ne olur?”, “Yağış daha küçük ve sık olaylara bölünürse ilk yıkama hesabı nasıl değişir?”, “Kurak aralık uzarsa depoda ne kalır?” Bunlar bir ilin iklimine ilişkin hazır hükümler değildir; yerel veriyle sınanacak sorulardır.

Kar yüksekliğini yağmur milimetresi yerine koyma. Don veya kar söz konusuysa sıvı su eşdeğeri, erime zamanı ve sistemin o sırada çalışıp çalışmadığı ayrıca bilinmelidir. Günlük ya da aylık toplamdan ani yağış debisi ve oluk çapı çıkarma. Bu rehberin hacim hesabı hidrolik boyutlandırma yapmaz.

Kurulum düşünüyorsan ilgili idareye parselin plan durumunu, yapı ve kullanım türünü, ruhsat tarihini ve proje gereğini sor. Ulusal düzenlemelerin kapsamı ve geçiş hükümleri ile yerel uygulama birlikte kontrol edilmelidir. Bu makale, her kırsal yapıya aynı zorunluluğu veya aynı yürürlük tarihini atamaz; bir mevzuat uygunluk belgesi değildir. [6]

Hacim ile kaliteyi ayrı değerlendir

Çatıdan gelen suya yüzeylerden veya çevreden mikrop ve kimyasal karışabilir. Berraklık, bir filtre veya ilk yıkama ayırıcısı tek başına güvenlik kanıtı değildir. CDC, yağmur suyunun kullanım amacına uygunluğunu, test ve arıtma gereğini ayrı değerlendirmeyi ve içme suyu tesisatına karışmasını önlemeyi vurgular. [4]

Bu nedenle hesap sonucu “içilebilir litre” diye adlandırılmaz. İçme, yemek hazırlama, gıda teması, yenebilir ürün sulama veya başka bir kullanım için bu hacim hesabından izin çıkarma. Gerekli kalite ölçütleri, analizler, malzeme uygunluğu ve tesisat düzeni ilgili uzman ve yerel yetkiliyle değerlendirilmelidir. Bilinmeyen eski kaplama veya şüpheli malzemeyi kendin sökme ya da temizleme.

Kalite ve kullanım sınırları: Kırsal Yaşam: /rehber/gri-su-yagmur-suyu-guvenlik/

Hesabını kaynak ve belirsizlikle birlikte sakla

Yalnız litreyi kopyalama. Yanına bağlı alanı, alan yöntemini, yağış türünü ve dönemini, kaynak bağlantısını, erişim tarihini, katsayıyı ve katsayının kapsamını koy. Bir girdiyi değiştirince önceki sonucu yeni senaryoya aitmiş gibi kullanma.

Doldurulmuş kayıt örneği: “Çatı A’nın simetrik güney yarısı; mevcut varsayımsal plan ölçüsü 12 × 8 m, bağlı yarı 48 m². 10 Eylül 2025 olayı için varsayımsal 25 mm. C = 0,8, çatı ve depo öncesi kayıplar birleşik; depo taşması hariç. Brüt 1.200 L, giriş potansiyeli 960 L. Gerçek saha ölçümü ve kalite değerlendirmesi yok.” Bu kayıt gerçek adres veya kişisel bilgi gerektirmez.

Belirsizlik örneği: aynı varsayımsal takvim yılı ve 80 m² alan için düşük varsayım P = 400 mm ve C = 0,6 için 19.200 L; orta varsayım P = 600 mm ve C = 0,8 için 38.400 L; yüksek varsayım P = 800 mm ve C = 0,9 için 57.600 L çıkar. Bunlar seçilmiş senaryolardır; olasılık, güven aralığı veya Türkiye geneli alt ve üst sınır değildir. Depo ve talep her senaryoda ayrıca ele alınır.

Son kontrol

- Yalnız gerçekten bağlı bölümün yatay alanını mı kullandın?

- Yağışın birimi, türü ve dönemi belli mi?

- Eksik veriyi sıfırdan ayırdın mı?

- Kayıpların her birini yalnız bir kez mi uyguladın?

- Depoya ulaşan, tutulan, taşan ve kullanılan suyu ayrı mı yazdın?

- Kalite ve kurulum uygunluğu için ayrı değerlendirme gerektiğini kaydettin mi?

Sık sorulan kısa sorular

Çatı daha eğimliyse daha çok yağmur alanı mı vardır? Standart plan hesabında yatay izdüşüm kullanılır. Eğik kaplama alanını büyütmek, aynı yatay sınır içinde brüt yağış hacmini kendiliğinden büyütmez. Gerçek toplama davranışı ayrıca değerlendirilir.

Katsayıyı bilmiyorsam 0,8 yazabilir miyim? Yalnız açıkça varsayımsal karşılaştırma yapmak için yazabilirsin. Doğrulanmış toplama miktarı istediğinde bilinmeyeni ölçülmüş gibi doldurma; brüt hacimle yetin.

Yıllık yağışı 12’ye bölmek yeterli mi? Aritmetik aylık ortalamayı verir; gerçek aylık dağılımı oluşturmaz. Depo ve kullanım hesabında gerçek zaman dizisi veya açıkça etiketlenmiş aylık senaryo gerekir.

İlk yıkama miktarını her ay bir kez düşebilir miyim? Ayrı olay hesabında ayırıcı hangi olaylarda yeniden devreye girdiyse o davranışın kaydı gerekir. Aylık toplam tek başına bunu söylemez. Ana araçta birleşik C kullanıyorsan ayrıca ilk yıkama düşme.

Sonraki adım: Önce çatı bölümünün alan kaydını tamamla. Ardından aynı döneme ait yağış girdisini seç ve hesap aracında bir senaryo oluştur. Depo sorusuna, sonucun kaynak ve kapsamını koruyarak geç.

Yazdırılabilir kayıtlar